Essentiële voorzieningen komen onder druk te staan
Belangrijke maatschappelijke functies beginnen te wankelen nu de tekorten zich over het hele eiland verspreiden. Jaren van economisch verval en politieke isolatie botsen nu openlijk met de dagelijkse werkelijkheid van gewone Cubanen.
Het brandstoftekort op Cuba verstoort het transport, de stroomvoorziening en het dagelijks leven in toenemende mate. Benzine is zo schaars geworden dat het tanken van een auto tot zo’n 300 dollar kan kosten — een bedrag dat hoger is dan het gemiddelde jaarloon van een Cubaan.
Stroomstoringen zijn intussen een vast onderdeel van het dagelijks leven geworden, terwijl de wachtrijen voor benzinestations steeds langer worden. De tekorten wekken ook zichtbare woede op bij de bevolking.
In delen van Havana braken protesten uit nadat de autoriteiten ernstige brandstofproblemen en verslechterende stroomstoringen hadden erkend. Ståle Wig, sociaal-antropoloog aan de Universiteit van Oslo die op Cuba heeft gewoond en nog steeds contact houdt met mensen daar, verwoordde het zo:
“De VS oefenen momenteel historisch sterke druk uit op Cuba. Er is geen twijfel over mogelijk dat wat de Trump-administratie op Cuba wil bereiken, een regimewisseling is.”
Brandstoftekort treft ziekenhuizen en scholen
De crisis raakt nu precies die sectoren die Cuba altijd als de trots van zijn politieke systeem heeft beschouwd. Ziekenhuizen kampen met personeelstekorten en een gebrek aan medicijnen, terwijl sommige kinderen slechts een beperkt aantal uren onderwijs per week krijgen.
Wig schetste een schrijnend beeld: “De ziekenhuizen zijn onderbezet en missen medicijnen. Kinderen krijgen één of twee keer per week les, en er zijn nauwelijks leraren.”
Ook werd melding gemaakt van wijdverspreide frustratie onder de bevolking, rechtstreeks gekoppeld aan de aanhoudende stroomstoringen en het brandstoftekort. De Cubaanse regering wijst de schuld voor een groot deel van de economische schade toe aan Amerikaanse sancties en financiële beperkingen. Washington stelt daarentegen dat wanbeheer, onderdrukking en het uitblijven van hervormingen de werkelijke oorzaken zijn.
Cuba’s oude conflict met Washington speelt nog altijd mee
De huidige problemen op Cuba zijn onlosmakelijk verbonden met het langdurige conflict met de Verenigde Staten. Na Fidel Castro’s revolutie in 1959 verslechterden de betrekkingen met Washington snel toen Havana toenadering zocht tot de Sovjet-Unie.
In 1961 probeerde een door de CIA gesteunde groep Cubaanse ballingen Castro omver te werpen tijdens de mislukte invasie in de Varkensbaai. Het jaar daarop bracht de Cubacrisis de Koude Oorlog gevaarlijk dicht bij een nucleair conflict, nadat Sovjet-raketten op het eiland waren geplaatst.
Jarenlang hielp Sovjet-steun Cuba aan olie en andere benodigdheden. Toen de Sovjet-Unie in 1991 instortte, belandde het eiland in een diepe economische crisis die gekenmerkt werd door tekorten aan voedsel, brandstof en elektriciteit. Venezuela nam later de rol van belangrijke leverancier van gesubsidieerde olie over, maar die steun verzwakte naarmate de Venezolaanse economie zelf achteruitging. Sindsdien heeft Cuba het steeds moeilijker gehad om de nodige brandstof en harde valuta veilig te stellen.
Staatscontrole blijft overeind terwijl het dagelijks leven verslechtert
Volgens Wig wordt Cuba’s leiderschap tegenwoordig minder gedreven door revolutionaire ideologie dan door controle over grote economische belangen:
“De autoriteiten doen zaken met grote commerciële belangen, of het nu gaat om Rusland, andere landen of multinationale hotelketens.”
Mensen met banden met het leger, de communistische partij en het staatsapparaat hebben volgens Wig een steeds grotere grip gekregen op waardevolle delen van de economie. Gewone Cubanen worden intussen geconfronteerd met minder overheidsdiensten, minder koopkracht en afnemend vertrouwen in de autoriteiten.
Voor de meeste inwoners draait het om de meest praktische vragen: zullen de bussen rijden, hebben ziekenhuizen medicijnen, blijven scholen open en blijft het licht aan?
