Astronomen vangen mysterieus radiosignaal op om de 36 minuten. Wetenschap staat voor een raadsel

Een kosmisch signaal dat nergens in past

Radiotelescopen op het Australische continent hebben een pulserend kosmisch signaal opgevangen dat zich met de regelmaat van een klok herhaalt — en wel exact om de 36 minuten. Het past in geen enkel bestaand model van bekende hemellichamen. Wetenschappers hebben deze bron de naam ASKAP J1424 gegeven en discussiëren volop over de vraag of het gaat om een exotisch systeem met een witte dwerg, of om een volledig nieuw soort kosmisch object.

De natuurkunde achter dit object wacht nog op een verklaring. Misschien gaat het om een uiterst zeldzaam astronomisch systeem — of om iets waar de wetenschap tot nu toe simpelweg geen rekening mee heeft gehouden.

Waar het signaal vandaan komt en hoe het werd ontdekt

De bron ASKAP J1424 werd opgespoord door het netwerk van radiotelescopen van de Australian SKA Pathfinder, verspreid over de afgelegen uithoeken van West-Australië. Dit instrument maakt deel uit van het grootschalige project Evolutionary Map of the Universe, dat systematisch enorme stukken van de hemel doorzoekt op zoek naar veranderlijke en kortdurende radiosignalen.

In januari 2025 analyseerden astronomen tien uur aan waarnemingen, met bijzondere aandacht voor de zogenaamde circulaire polarisatie van radiogolven. Precies in die gegevens dook een opvallend sterk en regelmatig terugkerend signaal op van ASKAP J1424. De onderzoeksresultaten verschenen begin maart 2026 op het wetenschappelijke platform arXiv en trokken meteen de aandacht van experts die sterren met extreme magnetische velden en exotische dubbelsterresystemen bestuderen.

Waarom ASKAP J1424 zo verrassend is

Het meest opvallende kenmerk van deze bron is de periode van ongeveer 2147 seconden, ofwel iets minder dan 36 minuten. Dat is buitengewoon lang in vergelijking met bekende kosmische objecten. Gewone radiopulsars sturen impulsen uit met een tussentijd van één seconde of zelfs sneller, en ook magnetars bewegen zich in een bereik van enkele seconden.

Het gaat hier dus om een traag, maar verrassend stabiel ritme. Gedurende acht volle dagen ononderbroken waarneming behield de bron een nagenoeg identieke impuls vorm. Geen plotselinge uitval, geen dramatische helderheidsveranderingen, geen onstabiele schommelingen zoals bij wisselvallige objecten.

Zo’n combinatie van een extreem lange periode en een opmerkelijke stabiliteit valt met de standaardmodellen voor neutronensterren simpelweg niet te verklaren. Wetenschappers erkennen openlijk dat de beschikbare gegevens onvoldoende zijn voor een eenduidige conclusie — of het signaal nu afkomstig is van een systeem met een witte dwerg of van iets heel anders.

ASKAP J1424 pulseerde acht dagen achter elkaar ononderbroken, als een perfect afgestelde kosmische vuurtoren. Juist die volharding en nauwkeurigheid maken het een echte uitdaging voor de astrofysica.

Honderd procent polarisatie en geen optisch tegenhangers

Een tweede eigenschap die wetenschappers hoofdbrekens bezorgt, is de polarisatie van het opgevangen signaal. ASKAP J1424 is niet zomaar sterk gepolariseerd — metingen tonen aan dat het signaal gedurende de volledige impuls vrijwel honderd procent gepolariseerd is.

Aan het begin van de impuls heeft de golf een elliptische vorm, die geleidelijk overgaat in een bijna perfect lineaire opstelling. Die vloeiende overgang van het elektrische en magnetische veld wijst duidelijk op een zeer gestructureerd en sterk magnetisch veld in de directe omgeving van de bron.

Ondanks de inzet van gevoelige optische telescopen en infraroodapparatuur kon ASKAP J1424 niet worden gekoppeld aan een zichtbare ster of verre sterrenstelsel. Voor astronomen bestaat dit object feitelijk uitsluitend als radiozender. Een overzicht van de belangrijkste eigenschappen:

• Periode van 36 minuten — uitzonderlijk lang in vergelijking met bekende objecten
• Stabiele impulsen gedurende acht ononderbroken dagen
• Polarisatie dicht bij de honderd procent
• Geen begeleidend signaal in het zichtbare of infraroodspectrum
• Buitengewoon geordende structuur van het magnetische veld
• Regelmaat vergelijkbaar met een atoomklok

In de astronomie maakt waarneming over het volledige spectrum het gewoonlijk mogelijk om een volledig portret van een object samen te stellen. Hier ontbreekt die luxe volledig. Zonder duidelijke tegenhanger in andere golflengtegebieden is het uiterst moeilijk om de afstand, de massa of de galactische omgeving van het object te schatten. Het gevolg is dat de eerste analyse eindigde met een groot aantal mogelijke scenario’s en slechts een heel bescheiden set harde observationele gegevens.

Witte dwerg in een nauw stelsel, of iets volstrekt onbekends?

Een van de hypotheses in het onderzoeksartikel gaat ervan uit dat ASKAP J1424 een nauw dubbelsterresysteem met een witte dwerg is — een “dode” ster met ongeveer de omvang van de Aarde, maar met een massa vergelijkbaar met die van de Zon. Zo’n object beschikt over een sterk gravitationeel en magnetisch veld, en de wisselwerking met een nabijgelegen ster kan krachtige radio-emissie opwekken.

In dit scenario spelen de interacties tussen het magnetische veld van de witte dwerg en de stellaire wind van de begeleider een sleutelrol. De stroom geladen deeltjes fungeert als een geleider waarbinnen sterke elektrische stromen ontstaan, die vervolgens radiostraling produceren. De periode van 36 minuten zou dan kunnen overeenkomen met de rotatie van de witte dwerg of met de geometrische opstelling van het gehele systeem.

Wetenschappers overwegen echter ook andere scenario’s — een bijzonder ongewone magneetar, een pulsar in een extreem sterk magnetisch veld, of zelfs een volledig nieuwe klasse van langperiodieke radioobjecten die tot nu toe aan de aandacht ontsnapten vanwege onvoldoende gevoeligheid van instrumenten en te korte waarnemingscampagnes.

Als verder onderzoek bevestigt dat ASKAP J1424 slechts één vertegenwoordiger is van een bredere groep vergelijkbare objecten, krijgen astronomen een waardevolle aanwijzing over hoe vaak sterren hun leven beëindigen in zulke exotische configuraties. Voor fysici van kosmisch plasma vormt het tegelijkertijd een natuurlijk laboratorium om theorieën over elektrische geleiding, deeltjesversnelling en het ontstaan van radiogolven onder extreme omstandigheden te testen.

Hoe wetenschappers het raadsel willen oplossen

Het team dat de ASKAP-gegevens analyseerde, benadrukt nadrukkelijk de behoefte aan verdere waarnemingen — zowel via voortgezette radiomonitoring als via een bredere campagne met verschillende soorten telescopen. Gepland zijn onder meer extra waarnemingssessies binnen het programma VAST (Variables And Slow Transients), dat juist gebruikmaakt van het ASKAP-netwerk.

Onderzoekers zoeken antwoorden op een aantal schijnbaar eenvoudige maar cruciale vragen:

• Zendt de bron continu een signaal uit, of alleen tijdens bepaalde actieve fasen?
• Verandert de vorm van de radio-impuls in de loop van de tijd?
• Is er in andere delen van het spectrum ook maar een zwak spoor van een begeleidend object te detecteren?
• Bestaan er in hetzelfde deel van de hemel nog meer, zwakkere bronnen van vergelijkbaar karakter?
• Wat is de exacte afstand en positie van het object in ons Melkwegstelsel?
• Kan het signaal worden gekoppeld aan andere kosmische verschijnselen in dat gebied?

De tweede fase van het VAST-programma, gericht op gebieden die bijzonder rijk zijn aan veranderlijke radiosignalen, biedt een uitstekende kans om ASKAP J1424 in verschillende activiteitsfasen te observeren. Langdurige waarnemingscampagnes zullen uitwijzen of acht ononderbroken dagen van emissie de norm is, of slechts een gelukkig toeval.

Elke verbetering in gevoeligheid en scansnelheid van de hemel — via ASKAP of het geplande Square Kilometre Array — opent de deur naar nieuwe verrassingen. ASKAP J1424 is een van de eerste duidelijke signalen dat langperiodieke radiobronnen een schat aan ongewone verhalen over sterevolutie kunnen verbergen die tot nu toe volledig aan onze aandacht zijn ontsnapt.

Wat mysterieuze signalen ons vertellen over extreme sterrenstelsels

Langperiodieke radiobronnen zoals ASKAP J1424 behoren nog altijd tot de astronomische zeldzaamheden. Elke nieuwe vergelijkbare vondst heeft een aanzienlijke invloed op de modellen van sterevolutie en de late stadia van het sterrenleven. Traditioneel worden drie groepen objecten onderscheiden die krachtige radiogolven uitzenden: klassieke pulsars met perioden van fracties van een seconde, magnetars met perioden in de orde van seconden, en exotische dubbelsterresystemen met witte dwergen of neutronensterren.

ASKAP J1424 past met zijn periode van 36 minuten en zijn sterk geordende polarisatie slechts gedeeltelijk in de laatste categorie. Precies dat maakt het zo intrigerend: het suggereert dat er in ons Melkwegstelsel hele populaties van objecten kunnen bestaan die de kloof tussen klassieke pulsars en exotische witte-dwergsystemen gedeeltelijk overbruggen.

Voor wie de astronomie niet beroepshalve beoefent, is het het eenvoudigst om ASKAP J1424 voor te stellen als een vuurtoren aan zee. Een ster of sterrenoverschot draait langzaam om zijn eigen as. Zijn magnetisch veld creëert iets als twee trechters waaruit krachtige stromen van deeltjes en radiostraling ontsnappen. Wanneer die “bundel” richting de Aarde wijst, registreren radiotelescopen een impuls. Zodra de bundel van ons gezichtsveld afwijkt, verdwijnt het signaal.

Als de rotatie bijzonder stabiel is, herhalen de impulsen zich met een bijna uurwerkprecisie. Bij ASKAP J1424 duurt dit tikken uitzonderlijk lang en verraadt de polarisatie van het signaal een zeer regelmatige structuur van het magnetisch veld — wat het tot een van de boeiendste objecten maakt die de moderne radioastronomie de laatste tijd heeft waargenomen.