Nieuwe hoop voor patiënten die het CPAP-masker niet verdragen
Een Europese klinische studie brengt opvallend bemoedigend nieuws. Patiënten die het CPAP-apparaat met gezichtsmasker niet kunnen verdragen, zouden baat kunnen hebben bij een medicijn in tabletvorm. Het gaat daarbij om een preparaat dat artsen al goed kennen — maar dan uit een heel ander vakgebied.
Obstructieve slaapapneu treft naar schatting maar liefst een miljard mensen wereldwijd. Velen van hen hebben er geen flauw idee van. Ze worden ’s ochtends vermoeid wakker, lijden aan hoofdpijn, kunnen zich moeilijk concentreren, komen bij in gewicht en hun naasten klagen over luid snurken met opvallende pauzes in de ademhaling.
Waarom de helft van de patiënten stopt met CPAP
De gouden standaard bij de behandeling van slaapapneu blijft het CPAP-apparaat, dat via een ’s nachts gedragen masker lucht met constante druk inblaast. Het kan ademstops vrijwel volledig elimineren. De praktijk is echter weerbarstig.
Een groot aantal patiënten stopt al tijdens het eerste jaar met het apparaat — ook al functioneert het technisch gezien perfect. Ze hebben last van het geluid, de hinderlijke druk van het masker op het gezicht, een benauwd gevoel of het uitdrogen van de slijmvliezen. Maar liefst één op de twee patiënten legt het CPAP-apparaat binnen het eerste jaar aan de kant. Precies daarom zoeken wetenschappers al jaren naar farmacologische oplossingen.
Sultiaam: een oud anti-epilepticum in een verrassend nieuwe rol
Baanbrekende resultaten kwamen uit een Europese klinische studie genaamd FLOW. Onderzoekers testten daarin de werking van sultiaam — een ouder, goed onderbouwd anti-epilepticum dat tot nu toe vooral in de neurologie werd gebruikt — bij patiënten met matige tot ernstige obstructieve slaapapneu.
Aan de studie namen 298 volwassen patiënten uit vijf Europese landen deel. De behandeling duurde 15 weken en deelnemers werden verdeeld over groepen met verschillende doseringen of een placebo. De resultaten bij de hoogste doseringen waren overtuigend: sultiaam verminderde het aantal nachtelijke ademstops gemiddeld met 47 procent en verbeterde tegelijkertijd het zuurstofgehalte in het bloed tijdens de slaap.
Dat is een buitengewoon sterk effect. Tot nu toe bestond er namelijk geen enkel oraal preparaat dat rechtstreeks inwerkt op de mechanismen die slaapapneu veroorzaken — en niet louter op de gevolgen ervan. De onderzoekers benadrukken wel dat het gaat om de tweede fase van klinisch onderzoek en dat een grootschaligere derde fase met meer patiënten noodzakelijk is voordat het middel in de dagelijkse praktijk kan worden ingezet.
Hoe sultiaam in het lichaam werkt
Sultiaam behoort tot de groep van koolzuuranhydraseremmers. De cruciale bijdrage in de context van slaapapneu ligt in het vermogen om de ademhalingsregulatie te stabiliseren — met andere woorden: de manier waarop de hersenen en het lichaam reageren op schommelingen in de zuurstof- en koolstofdioxideniveaus.
Bij een deel van de patiënten met slaapapneu is er sprake van een zogenaamde hoge loop gain. Dat betekent dat het systeem dat de ademhaling regelt, overdreven heftig reageert. Het gevolg is een kenmerkend patroon: periodes van zeer snelle en diepe ademhaling worden afgewisseld met volledige ademstops. Sultiaam kalmeert dit systeem, waardoor de ademhaling ’s nachts gelijkmatiger verloopt.
Eerdere kleinere studies suggereerden bovendien dat het medicijn ook de spierspanning in de keelholte verbetert. De luchtwegen klappen dan minder snel dicht, wat het risico op afsluiting tijdens de slaap verkleint.
Welke bijwerkingen werden vastgesteld
Tijdens de FLOW-studie kwamen bijwerkingen relatief frequent voor, maar in de meeste gevallen waren ze mild en verdwenen ze vanzelf. Het vaakst meldden patiënten paresthesieën — een gevoel van gevoelloosheid, tintelingen of prikkelen in de vingers of rondom de mond.
- Voorbijgaande en onschadelijke symptomen overheersten
- Paresthesieën waren de meest gemelde klacht
- De verdraagzaamheid werd bij verschillende doseringen gevolgd
- Er deden zich tijdens de studie geen ernstige complicaties voor
- De meeste bijwerkingen verdwenen zonder dat ingrijpen nodig was
- Een volledige beoordeling van de langetermijnveiligheid vereist vervolgonderzoek
De pil helpt niet iedereen: één mechanisme van de vier
Obstructieve slaapapneu kan ontstaan door een combinatie van vier belangrijke factoren: onstabiele ademhalingsregulatie, verminderde activiteit van de zenuwen die de keelspieren aansturen, anatomische vernauwing van de luchtwegen en een lage drempel voor wakker worden. Sultiaam richt zich uitsluitend op de eerste daarvan — onstabiele ademhalingsregulatie.
Als dit mechanisme bij een bepaalde patiënt domineert, kan het middel heel goed werken. Is het grootste probleem echter de anatomie van de keelholte of overgewicht, dan kan het effect aanzienlijk zwakker uitvallen. Eerdere kortere studies registreerden bovendien geen significante verbetering van de overmatige slaperigheid overdag of de kwaliteit van leven, ook al daalde het aantal ademstops wel.
Experts van verschillende universiteiten benadrukken daarom dat de toekomst van de behandeling in een gepersonaliseerde aanpak ligt. In plaats van één schema voor iedereen ontstaat er een model waarbij de therapie wordt afgestemd op het specifieke mechanisme van de aandoening bij elke individuele patiënt.
Meer pillen onderweg: het farmacologische tijdperk van de slaapgeneeskunde begint
Sultiaam is niet de enige kandidaat voor een tabletbehandeling van obstructieve slaapapneu. Het bedrijf Apnimed heeft een registratieaanvraag ingediend bij de Amerikaanse toezichthouder FDA voor het preparaat AD109. Het gaat om een combinatie van twee bekende stoffen — aroxybutynine en atomoxetine — die gericht zijn op het verbeteren van de neuromusculaire functie van de bovenste luchtwegen en het vergroten van hun weerstand tegen inklappen ’s nachts.
Een ander project is IHL-42X, ontwikkeld door Incannex Healthcare. Ook hier gaat het om een gecombineerde therapie van twee bewezen stoffen, die al is doorgestoten naar de tweede fase van klinisch onderzoek. En sinds eind 2024 is er nog een goedgekeurde doorbraak.
Tirzepatide onder de merknaam Zepbound werd het eerste officieel goedgekeurde medicijn voor de behandeling van obstructieve slaapapneu bij mensen met obesitas. Het werkt indirect — door het lichaamsgewicht te verlagen, waardoor de druk van weefsels op de luchtwegen vermindert. In plaats van één universeel schema met een masker begint er zo een precisieneeskunde van de slaap vorm te krijgen.
Wat dit in de praktijk betekent voor patiënten in de komende jaren
Voor iedereen die elke avond een CPAP-masker opzet en uitkijkt naar de ochtend, klinkt het vooruitzicht van een tabletbehandeling aantrekkelijk. Het is echter belangrijk om nuchtere verwachtingen te koesteren. Noch sultiaam, noch de andere genoemde preparaten zullen de CPAP-apparaten van vandaag op morgen vervangen.
Een realistischer scenario ziet er als volgt uit: over enkele jaren zal een arts kunnen kiezen uit een breed palet aan methoden. Van het klassieke masker tot intra-orale apparaten en gewichtsreductie, tot uiteenlopende combinaties van medicijnen. Bij een deel van de patiënten zal het masker wellicht volledig kunnen worden weggelaten, bij anderen zal de druk of de gebruiksduur ervan op zijn minst kunnen worden verminderd.
Er wordt steeds meer gesproken over slaapgeneeskunde op maat. Nog vóór het voorschrijven van een specifiek medicijn zal de patiënt een grondiger diagnostisch traject doorlopen — een analyse van het patroon van ademstops, een beoordeling van de anatomie van de keelholte, het lichaamsgewicht en de respons van het ademcentrum. Op basis daarvan stelt de specialist een individueel therapeutisch plan op.
Symptomen die u absoluut niet mag onderschatten
De farmacologie opent nieuwe mogelijkheden, maar de basis van alles blijft een tijdige herkenning van de aandoening. In België en Nederland bagatelliseren nog altijd veel mensen de kenmerkende symptomen of brengen ze helemaal niet in verband met slaapapneu. Waar moet u op letten?
- Luid, onregelmatig snurken met merkbare pauzes in de ademhaling
- Een gevoel van verstikking of benauwdheid ’s nachts
- Hoofdpijn en een droge mond bij het wakker worden
- Ernstige slaperigheid overdag, in slaap vallen tijdens een gesprek of voor de tv
- Concentratieproblemen, prikkelbaarheid en een wisselende stemming
- Frequent ’s nachts wakker worden zonder duidelijke reden
- Een uitgeput gevoel ook na een voldoende lange nachtrust
- Verminderd libido en erectiestoornissen bij mannen
Bij het optreden van deze symptomen is het de moeite waard een huisarts of rechtstreeks een specialist in slaapgeneeskunde of een keel-neus-oorarts te raadplegen. De standaard voor diagnostiek is een polysomnografisch onderzoek of een vereenvoudigde thuistest. Zonder een nauwkeurige diagnose zal het moeilijk zijn om een toekomstige farmacologische therapie correct te richten.
In het gesprek over nieuwe medicijnen mag ook de levensstijl niet worden vergeten. Geen enkel medicijn, hoe goed ook, kan de effecten van ernstig overgewicht, overmatig alcoholgebruik voor het slapengaan of roken compenseren. Het handhaven van een gezond lichaamsgewicht, het beperken van verslavende middelen en een regelmatig slaapritme vergroten de kans dat welke behandeling dan ook — in tabletvorm of met een apparaat — werkelijk doeltreffend is.
Voor artsen worden de komende jaren een periode van snelle kennisopbouw en de noodzaak om gevestigde werkwijzen te herzien. Voor patiënten is dit een goed moment om diagnostiek niet uit te stellen — hoe eerder de aandoening wordt vastgesteld, hoe groter de kans dat wanneer orale therapie zijn intrede doet in de dagelijkse praktijk, er ten volle van kan worden geprofiteerd.
