Wanneer militaire contracten miljoenen gebruikers woedend maken
Het dagelijkse aantal verwijderingen van de ChatGPT-app schoot met bijna 300 procent omhoog — en de top van OpenAI besefte al snel dat samenwerking met het leger iets kostbaarders kon kosten dan welk contract dan ook: het vertrouwen van zijn gebruikers. De aanpassingen aan het contract volgden binnen slechts enkele dagen.
De hele AI-wereld keek toe hoe snel het thema van militaire inzet van kunstmatige intelligentie gewone mensen in het harnas kon jagen. OpenAI ondertekende eerst een contract met het Amerikaanse ministerie van Defensie — en begon het daarna in allerijl te herschrijven, terwijl de verwijderingscijfers de hoogte in schoten. Het Pentagon oefent ondertussen forse druk uit op techbedrijven om zo veel mogelijk deuren te openen, terwijl sommige van hen stevige ethische grenzen trekken.
Experts wijzen erop dat private bedrijven niet zelf hun eigen ethische grenzen zouden mogen bepalen voor militair gebruik van AI — dat is een te grote verantwoordelijkheid zonder voldoende toezicht. Onderzoekers waarschuwen bovendien dat het uitsluiten van de meest voorzichtige spelers, zoals Anthropic, de veiligheid van het hele ecosysteem ondermijnt. Deze zaak heeft blootgelegd hoe snel het vertrouwen van gebruikers kan instorten zodra een techbedrijf in aanraking komt met een militaire structuur.
Voor de gewone gebruiker is dit een cruciaal moment: het zal duidelijk worden of de bedrijven achter ChatGPT, Claude en andere assistenten kiezen voor transparantie, of bukken voor de druk van defensiecontracten. Beslissingen die vandaag worden genomen in Washington en Silicon Valley zullen rechtstreeks bepalen wat de apps op onze telefoons over een paar jaar kunnen en hoe ze zich gedragen.
Hoe Anthropic het Pentagon afwees en op een zwarte lijst belandde
Het verhaal begint bij Anthropic, de maker van het Claude-model. Het Pentagon legde hen een samenwerkingsvoorstel voor dat sterk leek op wat OpenAI had ontvangen. Het ministerie van Defensie wilde hun AI inzetten in systemen die enorme hoeveelheden gegevens in real time verwerken — van satellietbeelden tot inlichtingenrapporten — met als doel de besluitvorming op het slagveld te versnellen.
Anthropic stelde echter twee ononderhandelbare grenzen. Ten eerste mag Claude niet worden ingezet bij de ontwikkeling van volledig autonome wapensystemen, waarbij een machine zelf beslist over het gebruik van dodelijk geweld. Ten tweede mag het model niet bijdragen aan massatoezicht op de burgerbevolking op Amerikaans grondgebied.
Vanuit militair perspectief waren deze voorwaarden onaanvaardbaar. Volgens mediabronnen plaatste de Trump-administratie Anthropic op een zwarte lijst van entiteiten zonder toegang tot overheidsopdrachten. Het bedrijf bouwde zo een reputatie op van principieel en onverzettelijk — maar betaalde daarvoor de prijs van een potentieel zeer lucratieve markt.
De situatie wordt verder gecompliceerd door het feit dat Claude volgens mediabronnen toch af en toe opduikt in operaties die verband houden met spanningen tussen de VS, Israël en Iran, ondanks de formele uitsluiting van het bedrijf uit aanbestedingen. Het Pentagon weigert commentaar te geven, waardoor een reeks ongemakkelijke vragen onbeantwoord blijft.
OpenAI ondertekende wat Anthropic weigerde
Zodra Anthropic nee zei, was OpenAI aan de beurt. Op vrijdag viel de handtekening onder een contract dat in de praktijk de leegte vulde die de weigerende concurrent had achtergelaten. ChatGPT was bestemd voor defensietoepassingen en de details van het contract bleven deels vertrouwelijk.
Sam Altman, de baas van OpenAI, publiceerde de volgende dag een verklaring met de bewering dat de onderhandelde beveiligingsmaatregelen strenger waren dan waarmee Anthropic bereid was in te stemmen. Maar in plaats van het bedrijf te verdedigen, wekte deze communicatie de indruk dat OpenAI probeerde te profiteren van de “principiële houding” van zijn concurrent.
De reactie van gebruikers was onmiddellijk en fel. Gegevens van het analysebedrijf Sensor Tower toonden aan dat het gemiddelde dagelijkse verwijderingspercentage van de ChatGPT-app met 295 procent steeg ten opzichte van de normale waarde. Sociale media vulden zich met beschuldigingen van verraad van de verklaarde waarden en het verkopen aan militaire belangen.
- Anthropic weigerde samenwerking aan volledig autonome wapensystemen
- Het Pentagon sloot Anthropic uit van overheidsopdrachten
- OpenAI ondertekende op vrijdag een contract met het ministerie van Defensie
- Sam Altman beweerde dat de beveiligingsmaatregelen strenger waren dan bij Anthropic
- Verwijderingen van ChatGPT stegen met 295 procent
- Op sociale media verspreidde zich een campagne onder de hashtag CancelChatGPT
- De Claude-app schoot naar de eerste plaats in de App Store
- OpenAI beloofde op maandag aanpassingen aan het contract
Binnen enkele dagen veranderde ChatGPT in de ogen van veel mensen van een symbool van “verantwoorde AI” in een instrument verbonden aan het militaire apparaat. Altman aanvaardde maandag publiekelijk de rol van schuldige — hij gaf openlijk toe dat de communicatie overhaast en ondoordacht was geweest, en dat de hele zaak puur opportunistisch overkwam. Tegelijkertijd kondigde hij een herziening van het contract met het ministerie van Defensie aan.
Wat OpenAI concreet beloofde te veranderen
Onder de druk van een groeiend boycot en verontwaardigde gebruikers voegde OpenAI een aantal zeer concrete bepalingen toe aan het contract. De belangrijkste wijzigingen betreffen twee gevoelige gebieden: het toezicht op Amerikaanse burgers en de toegang van inlichtingendiensten tot de modellen.
Een van de voornaamste aanpassingen is een uitdrukkelijk verbod op het bewust inzetten van OpenAI-systemen voor het monitoren van inwoners van de Verenigde Staten. Het bedrijf blokkeerde ook de automatische toegang van inlichtingendiensten zoals de NSA, zonder een apart en transparant overeengekomen contractwijziging. Het bedrijf verklaart bovendien dat AI uitsluitend als ondersteuningsinstrument voor analisten moet dienen — en nooit de mens mag vervangen in beslissingen over het gebruik van geweld.
Dit is een gedeeltelijke toenadering tot de aanpak van Anthropic, maar het verschil blijft fundamenteel. Anthropic koos ervoor om contracten te laten schieten in plaats van zijn eisen te versoepelen. OpenAI koos de weg van het toevoegen van beperkingen met behoud van de samenwerking.
Onderzoekers wijzen erop dat door het uitsluiten van de meest voorzichtige speler — Anthropic — uit de onderhandelingen, de veiligheid van de hele sector wordt verzwakt. Mariarosaria Taddeo benadrukt dat private bedrijven ethische grenzen niet individueel zouden mogen vaststellen, omdat ze altijd onder druk staan van winst en marktaandeel.
Waarom het leger zo gebrand is op kunstmatige intelligentie
Achter dit hele verhaal schuilen de bredere ambities van moderne strijdkrachten. Platformen zoals die van Palantir koppelen vandaag al gegevens uit de meest uiteenlopende bronnen — sensoren, drones, satellieten, inlichtingenrapporten — en leggen commandanten kant-en-klare aanbevelingen voor.
Volgens vertegenwoordigers van de defensie-industrie stellen dergelijke systemen in staat om satellietbeelden aanzienlijk sneller te analyseren, inlichtingenrapporten automatisch te sorteren op urgentie en vroegtijdig te waarschuwen voor dreigingen nog voor een directe aanval plaatsvindt. Militaire officieren die verantwoordelijk zijn voor AI-projecten binnen de NAVO verzekeren dat de mens formeel altijd in de beslissingsketen blijft.
Hier ligt echter de kern van de spanning. Generatieve AI maakt fouten — het hallucineert en kan valse informatie presenteren met volstrekte zekerheid. In een civiele context betekent dat in het ergste geval een gênant antwoord in een chat. Op het slagveld zou het de dood van onschuldige mensen kunnen betekenen.
Hoe geavanceerder AI wordt en hoe zelfverzekerder ze overkomt, hoe moeilijker het psychologisch wordt om haar aanbevelingen in twijfel te trekken — zeker onder stress en tijdsdruk. Experts waarschuwen dat bedrijven zonder een solide wettelijk kader altijd financiële zekerheid boven ethische garanties zullen verkiezen.
Claude groeit, ChatGPT verliest gebruikers
De mediastorm zorgde voor onmiddellijke verschuivingen op de markt. Gebruikers die ChatGPT verwijderden, zochten een alternatief — en Claude, wiens maker openlijk in conflict was gegaan met het Pentagon, bleek de voor de hand liggende keuze.
Gegevens uit de App Store tonen dat de Anthropic-app op zaterdag naar de eerste positie in de downloadranglijsten schoot en daar minstens tot donderdag bleef staan. Amerikaanse media berichtten dat Claude ChatGPT overtrof in het aantal nieuwe installaties — iets wat nog maar een paar weken eerder een zeer onwaarschijnlijk scenario leek.
Ondertussen liep er op het internet een georganiseerde campagne. De hashtags CancelChatGPT en QuitGPT riepen op tot een permanent vertrek bij de producten van OpenAI zolang het bedrijf samenwerkt met het ministerie van Defensie. Sommige activistische groepen beschouwden dit als een test van de vraag of gebruikersdruk het gedrag van AI-giganten daadwerkelijk kan veranderen.
De imago-crisis van OpenAI bezorgde Anthropic in de praktijk een gratis marketingcampagne gebouwd op één enkele slogan: “wij zijn niet gezwicht.” Sociale media vulden zich met verhalen van mensen die overstapten van ChatGPT naar Claude. Onderzoekers volgen hoe snel een ethische beslissing van één bedrijf de hele markt kan hertekenen.
Waarom deze zaak ook gewone gebruikers zou moeten interesseren
Voor de doorsnee gebruiker van ChatGPT of Claude klinkt deze militaire kwestie misschien als een ver-van-mijn-bed-spel van de machtigen. Maar de beslissingen die vandaag worden genomen in Washington en Silicon Valley zullen rechtstreeks beïnvloeden wat de apps op onze telefoons over een paar jaar kunnen en hoe ze zich gedragen.
Als taalmodellen worden “opgevoed” met data uit militaire operaties, kunnen ze beter worden in strategische analyses — maar tegelijkertijd vooroordelen overnemen die typisch zijn voor die omgeving. En als private bedrijven merken dat defensieopdrachten bestand zijn tegen boycots dan consumentenabonnementen, zullen ze sneller kiezen voor financiële zekerheid boven ethische beperkingen.
Voor gebruikers in de Lage Landen is dit een goede gelegenheid om te kijken welke voorwaarden bedrijven die AI aanbieden in onze markt in hun beleid vastleggen. Omschrijven ze duidelijk met wie ze samenwerken? Verklaren ze grenzen met betrekking tot surveillance en militaire toepassingen? Marktdruk vervangt de wet niet — maar het toont bedrijven dat reputatie een echte valuta is geworden.
Steeds duidelijker zien we de spanning tussen de snelheid van innovatie enerzijds en de behoefte aan stabiliteit en veiligheid anderzijds. Generatieve modellen ontwikkelen zich in een duizelingwekkend tempo, maar hun neiging tot hallucinaties in militaire, medische of financiële toepassingen kan dramatische gevolgen hebben. De grens tussen “assistent” en “medebepalende factor” begint te vervagen — en precies nu woedt er een fundamenteel debat over aan welke kant van die grens AI zou moeten stoppen.
